در سالهای اخیر، بحث زیرساختهای شهری بیش از هر زمان دیگری به موضوعی جدی در رسانهها تبدیل شده است. از فرسودگی شبکه آب و فاضلاب گرفته تا مشکلات ترافیکی، آلودگی هوا و کمبود خدمات شهری؛ همگی نشان میدهند که شهرها فقط با ساختوساز رشد نمیکنند، بلکه نگهداری و مدیریت آنها اهمیت حیاتی دارد.
در این میان، برخی مشکلات آنقدر روزمره و تکرارشونده شدهاند که دیگر به چشم نمیآیند؛ تا زمانی که مستقیماً زندگی مردم را مختل کنند.
یکی از این بحرانهای خاموش، مشکلات مربوط به گرفتگی لولهها و سیستم فاضلاب در مناطق پرجمعیت حاشیه تهران است؛ مسئلهای که اگرچه کوچک به نظر میرسد، اما در عمل میتواند به یک بحران بهداشتی و حتی اجتماعی تبدیل شود.
اسلامشهر؛ شهری پرجمعیت با زیرساختهای سالخورده
اسلامشهر بهعنوان یکی از پرجمعیتترین شهرهای اطراف تهران، سالهاست که با رشد سریع جمعیت روبهرو بوده است. ساختوسازهای فشرده، افزایش واحدهای مسکونی و تجاری، و استفاده مداوم از شبکههای قدیمی فاضلاب باعث شده است فشار زیادی بر این زیرساخت وارد شود.
بسیاری از ساختمانهای این شهر در دهههایی ساخته شدهاند که استانداردهای فعلی تأسیسات در آنها رعایت نشده یا اصلاً وجود نداشته است. لولههایی با قطر کم، شیببندی غیراصولی، استفاده از متریال نامرغوب و عدم پیشبینی دسترسی مناسب برای تعمیرات، همه دست به دست هم دادهاند تا گرفتگی لولهها به یک اتفاق عادی تبدیل شود.
از یک گرفتگی ساده تا یک مشکل بهداشتی
گرفتگی لوله فقط یک دردسر فنی نیست. در بسیاری از موارد، این مشکل به سرعت به مسائل بهداشتی جدی منجر میشود. برگشت فاضلاب، بوی نامطبوع، نفوذ رطوبت به دیوارها و کف، و حتی انتشار آلودگیهای میکروبی، بخشی از پیامدهای آن هستند.
در گفتوگوهای غیررسمی با ساکنان برخی محلههای اسلامشهر، بارها به این نکته اشاره شده که تأخیر در رسیدگی به گرفتگی لولهها باعث خسارتهای چندبرابری شده است؛ از تخریب کابینتها و کفپوشها گرفته تا نارضایتی شدید همسایهها و حتی اختلافات خانوادگی.
چرا این مشکلات تکرار میشوند؟
کارشناسان حوزه تأسیسات معتقدند که چند عامل اصلی باعث تکرار مداوم این مشکلات میشود:
-
فرسودگی شبکه فاضلاب شهری
بسیاری از خطوط اصلی و فرعی فاضلاب سالهاست که نوسازی نشدهاند و تحمل حجم فعلی مصرف را ندارند. -
افزایش مصرف و تغییر الگوی زندگی
استفاده از ماشین لباسشویی، ظرفشویی، مواد شوینده غلیظ و دفع نامناسب پسماندهای خانگی، فشار مضاعفی بر لولهها وارد میکند. -
نبود آگاهی عمومی
هنوز بسیاری از شهروندان نمیدانند ریختن روغن، دستمال کاغذی یا مواد جامد در سینک و توالت چه تبعاتی دارد. -
رسیدگی دیرهنگام
اغلب افراد زمانی اقدام میکنند که گرفتگی شدید شده و راهحلهای ساده دیگر جواب نمیدهد.
نقش خدمات تخصصی در کاهش بحران
در چنین شرایطی، دسترسی به خدمات تخصصی و حرفهای اهمیت دوچندان پیدا میکند. استفاده از روشهای سنتی و غیرعلمی نهتنها مشکل را حل نمیکند، بلکه گاهی آسیب بیشتری به لولهها وارد میکند.
در سالهای اخیر، برخی مجموعههای خدماتی تلاش کردهاند با استفاده از تجهیزات مدرن، دوربینهای تشخیص گرفتگی و دستگاههای فنر برقی، رویکرد علمیتری به این مسئله داشته باشند. این نوع خدمات، بهویژه در مناطقی مثل اسلامشهر که تراکم جمعیت بالاست، نقش مهمی در جلوگیری از خسارتهای گسترده دارند.
در گزارشهای محلی بارها به این موضوع اشاره شده که دسترسی سریع به خدماتی مانند لوله بازکنی اسلامشهر باعث شده بسیاری از مشکلات قبل از تبدیلشدن به بحران جدی، مدیریت و کنترل شوند.
تجربه شهروندان؛ چیزی فراتر از یک خدمت فنی
نکته جالب اینجاست که برای بسیاری از شهروندان، کیفیت برخورد، زمان رسیدن نیرو و شفافیت در اعلام مشکل، به اندازه حل فنی گرفتگی اهمیت دارد.
افراد دیگر بهدنبال «معجزه» نیستند؛ آنها میخواهند بدانند مشکل چیست، چرا ایجاد شده و چگونه میتوان از تکرار آن جلوگیری کرد.
همین نگاه باعث شده خدماتی که صرفاً تبلیغاتی عمل میکنند، خیلی زود اعتماد خود را از دست بدهند. در مقابل، مجموعههایی که با گزارشمحوری، آموزش و شفافیت جلو میآیند، ماندگارتر میشوند.
پیشگیری؛ حلقه گمشده مدیریت شهری
اگر بخواهیم واقعبین باشیم، حل ریشهای این مشکلات فقط با اعزام نیرو ممکن نیست. پیشگیری، آموزش و اصلاح زیرساختها سه ضلع اصلی این مثلث هستند.
-
آموزش شهروندان در مورد استفاده صحیح از سیستم فاضلاب
-
بازرسی دورهای لولهها در ساختمانهای قدیمی
-
نوسازی تدریجی شبکههای فرسوده شهری
اینها اقداماتی هستند که اگرچه پرهزینه به نظر میرسند، اما در بلندمدت از خسارتهای بسیار بزرگتر جلوگیری میکنند.
وقتی مسئله کوچک، تصویر بزرگتری را نشان میدهد
گرفتگی لوله شاید در نگاه اول یک مشکل ساده خانگی باشد، اما در مقیاس شهری، نشانهای از وضعیت کلی زیرساختهاست. شهری که به مسائل کوچک بیتوجه باشد، دیر یا زود با بحرانهای بزرگتری روبهرو خواهد شد.
اسلامشهر، مانند بسیاری از شهرهای اطراف تهران، در نقطهای ایستاده که تصمیمگیریهای امروز، کیفیت زندگی سالهای آینده را تعیین میکند. توجه به جزئیاتی که معمولاً نادیده گرفته میشوند، میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند.
جمعبندی؛ از حاشیه به متن
شاید وقت آن رسیده باشد که موضوعاتی مانند نگهداری تأسیسات و مدیریت فاضلاب از حاشیه بحثهای شهری خارج شوند و به متن بیایند. تجربه شهروندان نشان میدهد که حل بهموقع و حرفهای این مشکلات، مستقیماً با آرامش، سلامت و حتی روابط اجتماعی افراد در ارتباط است.
گزارش هایی از این جنس، نه برای تبلیغ مستقیم، بلکه برای باز کردن یک گفتوگوی جدی درباره زیرساختهای فراموششده نوشته میشوند؛ زیرساختهایی که اگر دیده نشوند، خودشان راهی برای دیدهشدن پیدا میکنند.